Əsas səhifə

Bəstəkar və şəxsiyyət

Ömür salnaməsi

Genealogiya

Yaradıcılığı

Fotoqalereya

Videoteka

Fonoteka

Ədəbiyyat

Ü.Hacıbəyova ithaf

Ü.Hacıbəyova dair

 
 
 
Rus variantı
Ingilis variantı
Saytın xəritəsi
 

Elmi məqalələr


 

CƏSARƏTLƏ YARATMALI, MƏHSULDAR İŞLƏMƏLİ 1

 Dekada simfonik musiqi sahəsində hər üç qardaş respublikanın böyük müvəffəqiyyətlərə nail olduğunu nümayiş etdirdi. Lakin Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycan bəstəkarlarının heç də hamısı əsil milli əsərlər yarada bilməmişlər. Simfoniyaların bir çoxunda xalq intonasiyasına e'tinasızlıq nəzərə çarpır, bu isə labüd olaraq mücərrədliyə, bədii dilin kifayət qədər ifadəli səslənməsinə gətirib çıxarır.

Xalq musiqisinin nümunələrini tədqiq edən musiqişünasların əsərləri adətən cansız kapital olaraq alimlərin kabinetlərində yatıb qalır. Bəstəkarlar bu qiymətli əsərləri nə konservatoriyada, nə də buranı bitirdikdən sonra öyrənirlər.

 Lakin simfonik əsərlərdə xalq musiqisi dilindən istifadə olunması bu əsərlərə milli məhdudiyyət xarakteri verməməlidir. Milli incəsənət əsərləri bütün xalqlara aydın, ümumbəşəri olmalıdır. Bu mürəkkəb problemin həllinə dair hər hansı bir resept vermək olmaz. Hər şey bəstəkarın iste'dadından, həvəsindən və sənətkarlığından asılıdır.

Dekadadan sonra bəstəkarlarımızın simfonik əsərlər yaratmaq həvəsi artmışdır. Mən hazırda simfonik orkestr üçün bir neçə əsərsüita, rapsodiya, simfoniya yazmaq qərarına gəlmişəm.

Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulmasının 25 illiyinə həsr olunmuş Azərbaycan simfonik poeması üzərində işləyirəm. Bu pastoral əsərin başlıca mövzusu Azərbaycan təbiətinin özünə məxsus gözəlliklərinin tərənnümündən ibarətdir. Poema forma etibarilə adi kanonlardan fərqlənəcəkdir. Burada Azərbaycan ladlarının intonasiya zənginliyindən istifadə edirəm. Eyni zamanda yeni opera süjeti üzərində işləyirəm, həmin operada bu günün əzəmətini, mütərəqqi qüvvələrin demokratiyanın qara quvvələr faşizm üzərində qələbəsini əks etdirmək istəyirəm.

Simfonik musiqinin ən yaxşı nümunələrini təbliq etmək işində filarmoniyamız böyük rol oynamalıdır. Bakıda yaradılmış Dövlət simfonik orkestri bazar ertəsi günləri işləmir (həmin gün M. F. Axundov adına teatrın istirahət günüdür). Ona görə də bazar ertəsi günləri filarmoniya simfonik musiqidən ibarət konsertlər təşkil edə bilər. Mən belə bir qayda qoyulmasını təklif edirəm: hər ay dörd simfonik konsert verilsin. Həmin konsertlərdən biri Avropa klassiklərinin, ikincisi, rus bəstəkarlarının, üçüncüsü, sovet bəstəkarlarının əsərlərindən, dördüncüsü isə milli musiqidən ibarət olsun.

Musiqi mədəniyyətimizin ümumi səviyyəsini yüksəltmək uçün Azərbaycan Bəstəkarları İttifaqı da çox iş görməlidir. İttifaq gənc istedadları birləşdirməli, onların inkişafına kömək etməli, işlərinə istiqamət verməli və nəzarət etməlidir. Təəssüf ki, ittifaqın işində hələ olduqca çox nöqsan vardır. Başlıca nöqsan ondan ibarətdir ki, ittifaq qardaş Zaqafqaziya respublikaları və Moskva ilə əlaqə saxlamır. Gürcustan və Ermənistanın musiqi sənəti Moskvada tez-tez nümayiş etdirildiyi halda, Azərbaycan bəstəkarlarının əsərləri paytaxtda ancaq dekadadan dekadaya ifa olunur. Yaxşı olar ki, dekadada ifa edilən ən yaxşı simfonik əsərlərin partituraları Moskvaya göndərilsin. Bəstəkarlar ittifaqı vaxtaşırı olaraq musiqi sənətinin aktual məsələlərinə həsr edilmiş yaradıcılıq konfransları da keçirməlidir. Bəstəkarların işində həvəs və maraq oyadan ən yaxşı amil onun əsərlərinin ifa edilməsidir. Elə etmək lazımdır ki, ittifaqın tənqidçilər bölməsində bəyənilmiş bütün əsərlər geniş ictimaiyyətin malı olsun, operanın, simfonik orkestrin, radio komitəsinin repertuarına daxil edilsin.

Bizim bəstəkarlarımız özbaşına işləyirlər. Bir çox əsərlər ittifaqın tənqidçilər bölməsindən keçmir. Müəlliflər sifarişləri müstəqil qəbul edib yerinə yetirir. Bu isə repertuarımızın keyfiyyətinə tə'sir göstərir, çox vaxt repertuara bədii cəhətdən zəif əsərlər daxil edilir. Bunun qarşısını almaq üçün hər həftə yeni əsərlərin dinlənilməsini təşkil etmək, həmin əsərlərin yatıb qalmasına yol verməmək lazımdır. Bu zaman əsərlər müvafiq şəraitdə və onların formasının tələb etdiyi vasitələrlə ifa olunmalıdır. Bizim təkcə simfonik orkestrimiz deyil, həm də kvartetimiz, triomuz, vokalçı solistlərimiz, xalq xoru və orkestrimiz, müxtəlif kiçik ansambllarımız olmalıdır. Göstərilənlərin hamısı təşkil olunmuşdur, lakin bunları möhkəmlətmək lazımdır, onları hər bir dekadadan sonra edildiyi kimi, başlı-başına buraxmaq yaramaz. Azərbaycan SSR XKS-nin İncəsənət İşləri İdarəsi yanında butün musiqi kollektivlərinin gündəlik işinə nəzarət edən, onların bədii inkişafı uğrunda mübarizə aparan bədii şura yaradılmalıdır.

 Azərbaycan musiqi sənətinin parlaq inkişaf perspektivləri vardır. Lakin cəsarətli olmaq, yaxşı oxumaq və məhsuldar işləmək lazımdır. Sovet xalqının yüksək mənəviyyatını duymaq, onun ümid və arzularının ifadəçisi olmaq, nikbinliyini, əhvali-ruhiyyəsini musiqi vasitəsilə əks etdirmək lazımdır.

 


1.Məqalə Bakinski raboçi qəzetinin 1945-ci il 7 yanvar tarixli nömrəsində, habelə Muzıka Sovetskoqo Azerbaycana v dni Oteçestvennoy voynı məcmuəsində dərc olunmuşdur, Rus dilindən tərcümədir.

 

 

 
   © Musigi Dunyasi, 2005