Əsas səhifə

Bəstəkar və şəxsiyyət

Ömür salnaməsi

Genealogiya

Yaradıcılığı

Fotoqalereya

Videoteka

Fonoteka

Ədəbiyyat

Ü.Hacıbəyova ithaf

Ü.Hacıbəyova dair

 
 
 
 Rus variantı
Ingilis variantı
 
Saytın xəritəsi
 

Yaradıcılığı


 

 

 

 

İran işlәri 1

Ş a h (öz-özünə) Nə tövr eləyim? Doğrudan məclisi bir də açımmı, açmıyımmı? Məşrutəni verimmi, verməyimmi? Vallah qəribə işə düşmüşəm, heç baş açmaq olmur.

Əmir Bahadır (daxil olur) Sənə qurban olum! Buyur bu kağıza qol çək, bu qələm, bu da mürəkkəb.

Ş a h O nədir. Nə yazılıbdır?

Əmir Bahadır Bu dəstixəttdir və içində də yazdırmışam ki, məşrutə şəriyyətə xilafdır və məclis də olmayacaqdır.

Ş a h Bəs biz vədə vermişik ki, axı bu günlərdə məclisi açaq, nəinki bilmərrə bağlayaq.

Əmir Bahadır Sənə qurban olum, fərman sənindir, ancaq məclisi əgər bir də açsaq, nə qədər ki, İranda molla var, yəni İranın yarısı bir iğtişaş salarlar ki, Təbriz iğtişaşı onun yanında zərafət hesab olunar. Əgər mən qocanın bu sözlərinə inanmırsınızsa (ağzını qapıya tərəf tutub çağırır), Şeyx Fəzlullah, ay Şeyx Fəzlullah!

Ş e y x (daxil olur) Salaməleyküm!

Ə m i r (ona) Mollaların sözlərin şaha ərz elə.

Şeyx Sənə fəda olum! İran əhalisinin yarısından ibarət olan bütün mollalar mənim vasitəm ilə hüzuri-alinizdən istirham edirlər ki, məşrutə verməyəsiniz və məc-lisi amçayasınız.

Ş a h (qol çəkir) Siz deyən olsun.

Ə m i r və Ş e y x Allah mübarək eləsin, inşaallah (gedirlər).

Ş a h (öz-özünə) Qurtardım.

(Bu əsnada ingilis və rus səfirləri daxil olub, şah onları qəbul edir.)

İngilis səfiri Nə tövr oldu?

Ş a h Nə?

R u s s ə f i r i Məşrutə əhvalatı

Şa h Bu gün dəstixəttə qol çəkdim. Görəsən hava nə tövrdir? Gərək ki sizin Rusiya indi çox soyuqdur. Amma sizin İngilis2 gərək bir az isti ola.

Səfirlər Bəli, Rusiya soyuqdur, amma İngilis istidir. Deməli, inşaallah bu gün sabah məclis açılar?

Ş a h Hansı məclis?

Səfirlər Buyurdunuz ki, qol çəkibsiniz... Dəsti xətt veribsiz...

Ş a h Bəli, dəstixəttə qol çəkdim, amma məclis açılmayacaqdır! Bizim şəriət elə şeyləri həram buyurubdur. Məşrutə donuz əti, məclis, çaxır, bunlar hamısı bizdə həramdır.

Səfirlər Mərənd alındığını zati-aliniz bilirmi?

Ş a h Xeyr, məgər Mərənd alınıbmı?

Səfirlər Bəli, Xoy da alınıbdır, Culfa da, Salmas da, qərəz butün Azərbaycan əldən gedib3.

Ş a h Qəribə əhvalat var imiş! Heç mən bilməmişəm! Daha nə var, nə yox?

Səfirlər Əgər məclisi açmasanız, sizin işləriniz çox xarab olaçaqdır. Bəlkə bizim İranı təhlükəyə salarsınız, bizim məsləhətimiz odur ki, məclisi açıb həm İranı sakit edəsiniz, həmi də qonşuların iştahasını artırmayasınız.5

Ş a h Bəs axı məclis şəriyətçə həramdır, mollalar qoymaz.

Səfirlər Əvvəla, Məhəmməd peyğəmbər heç bir yerdə deməyibdir ki, məşrutə və məclis haramdır və saniyən sizin şəriətinizdə var ki, əgər şərab bir naxoşluğa dər-mandırsa, o halda şərab naxoş üçün həlaldır. İndi də sizin İran naxoşdur və bunun dərmanı məşrutədir. Ona görə biz əminik ki, şəriət buna yol verər.

Ş a h Görünür ki, siz bizim şəriəti də əzbərləyibsiniz. Siz avropalılar çox qoçaqsınız. Xub, əmr edərəm ki, o dəstixətti camaata bildirməsinlər (səfirlər gedirlər)

Əmir Bahadır (daxil olur) Sənə qurban olum kafirlər nə deyirdilər?

Ş a h Deyirlər ki, məclisi açasan, mən də baxıram ki, açmasaq onlar bizi lap tənkə gətirəcəklər.

Ə m i r (fikir edir və sonra bir qədər bərkdən deyir) Görək kim kimi aldadacaqdır! deyib əyilir və şahın qulağına sözlər pıçıldayır.

Ş a h (bir az fikirdən sonra) Xub, buyurunuz fərman yazılsın və məşrutənin verilməyəçəyi elan olunsun.

Küçədə əhali:

Ta bər səre-kar in həpəndəst

İran hələ ləng, ləng, ləngəst.

   

 

 

 

İcmali-siyasi vә yaxud Yevropanın һalı 6

İngilis Mən Osmanlı ilə dostam, Rusiya gərək mənim sözümə baxa, çünki mənimlə aşnadır.

Fransa aşnamdan arxayınam. Bəli, Almaniya çox igidləşibdir! Amma mən ondan qorxmayacağam! Yaxşı anlayıram, Avstriyanın fikrini! Amma görək axırda kim peş-man olacaqdır!... A, bəzzat Bolqariya!?... Yazıq Serbiya, yazıq Qaradağ, adamın onlara rəhmi gəlir...

Fransa Mən Osmanlı ilə dostam... Bəli, belə işlərdə aşnam İngilis çox xoşuma gəlir, Almaniya məni qorxutmaq istəyir, qorxmaram, amma bərəkallah Rusiyaya, özünü yaxşı aparır. Mənimlə də aşnadır, zəhləm gedir mənim bu Avstriyadan, Bolqariyanı da tovladı, hələ utanmaz da məndən kömək umur. Amma gərək, o Serbiyaya, Qaradağa bir balaca kömək eliyək, uşaqdırlar.

Rusiya Yox, indi mən Osmanlı ilə dostam. İngilis, Fransa kimi adamlar mənimlə aşnadır! Amma hər halda., Almaniya... xatalı adamdır! Hm! Bolqariya yaxşı gələkbaz çıxdı, amma bizim o uşaqların, yəni Serbiya ilə Qaradağın əhvalı yaxşı olmadı. Amma hər halda, Avstriya ilə dalaşmaram.

Almaniya Osmanlı ilə dostam... bain həmə Avstriya mənim aşnamdır. Bolqariyanın bicliyinə o nə qayırsın? Serbiya ilə Qaradağa məsləhət görürəm ki, dinc otursun. İngilis elə bilir ki, mən ona düşmənəm (yəni deyir səndən qorxuram), yəqin indi Fransanın məndən zəhləsi gedir, amma qorxur. Rusiya heç! İtaliya bizə soyuq baxır, görəsən o nə üçün?

İtaliya Osmanlı ilə dostam, hərçəndi Avstriya ilə aşnayıq, amma zəhləmi tökür. Almaniya aşnam olsa da xoşuma gəlmir, vallah İngilislə Fransa və Rusiya bunlardan yaxşıdır! Əslinə baxsan, Avstriya və Bolqariyadan sonra mən də gərək Qaradağı ciliyə idim. Amma onda onların tayı olardım, istəmirəm, istəmirəm!

Avstriya Təəccüb işdir vallah, hamının gözünə bir tikan olub batmışam. Osmanlıya acığım tutmur, amma nahaq məndən inciyir... A kişilər vallah, tallah, Bolqariyanı mən öyrətmədim! Yaxşı bu İngilisin, Fransanın, Rusiyanın dediyi yəni nədir? Mən öz haqqımı almalı idim? Xeyr, səhv eləyirlər, mən onlardan qorxmuram (Almaniya mənimlə aşnadır), qoy Serbiya və Qaradağ o qədər mənə hürsünlər ki, lap boğazları yırtılsın...

Serbiya və Qaradağ Ax, ax! İngilisin gücü bizdə olaydı, onda Avstriya görərdi ki, biz də bizik. Amma heyif ki, allah dəvəyə qanad verməyib. Vallah əgər İngilis, Fransa, Rusiya, bizə kömək eləməsələr, biz də dinc durmayaçayıq. Osmanlı ilə dostuq.

Bolqariya Mən öz haqqımı aldım! Xalq nə üçün bir bu qədər çığır-bağır eləyir? Sən bir Rusiyaya bax, o da qaşqabağını sallayıb. Amma öz aramızdır, xalq elə bilir ki, məni Avstriya başdan çıxartmışdır. Halbuki heç yazığın xəbəri yoxdur. Osmanlının yerinə olsam, bir gün çıxıb deyərəm ki, səninki səndə, mənimki məndə, vəssəlam və səs-küy də aradan götürülər. Amma o da məndən pul qopartmaq istəyir. Görünür ki, dalaşacayıq.

Osmanlı Vay səni məşrutə! hamını mənimlə dost elədin. Tək bir bu Bolqariya ilə Avstriya namərd çıxdılar. Amma onlar da cəzasız qalmazlar. Ancaq, bir qədər vaxt istər, qoy hələ mən bir içimi düzəldim, sonra çölümü düzəltmək asandır.

 

 


1.İmperializm dövlətlərinin İranın daxili işlərinə qatışdıqlarını ifşa edən İran işləri sərlövhəli felyeton Tərəqqi qəzetinin 1908-ci il 21 noyabr tarixli 108-ci nömrəsinin 3-cü səhifəsində Filankəs təxəllüsü ilə dərc olunmuşdur.
2. Burada İngiltərə mənasında işlədilmişdir.
3. Mərənd, Xoy, Culfa, Salmas Cənubi Azərbaycan şəhərlərinin İran inqilabçılarının əllərinə keçdiyinə işarədir.
4.İranın mürəkkəbləşmiş daxili vəziyyətindən istifadə edərək İngiltərə və çar Rusiyasından başqa Amerika Birləşmiş Ştatları və Almaniya da özlərinə imtiyazlar almağa çalışırdılar. Burada qonşuların iştahası buna işarədir.
5. Ta bər səre-gar in həpəngəst, İran hələ ləng, ləngk, ləngəst farscadır, tərcüməsi: Nə qədər ki, bu axmaq iş başındadır, İran hələ axsayacaq, axsayacaq, yenə axsayacaq.
6. Birinci dünya müharibəsi ərəfəsində Balkan yarımadasındakı vəziyyət imperialist Avropa dövlətləri arasında ciddi bir çəkişmə törətmişdir. Onlar hürriyyət, milli-azadlıq pərdəsi altında Türkiyəni parçalayırdılar. Almaniyaya arxalanan Avstriya öz təcavüzkarlığını balkanlarda xüsusilə göstərirdi. Həqiqi azadlıqdan uzaq olan bu hiyləgərliyin məqsədi Serbiya, Makedoniya, Bosna, Qaradağ kimi vilayətləri imperialist pəncələrinə keçirmək idi. Balkanlarda yaranmış ciddi vəziyyətə həsr edilmiş İctimai-siyasi və yaxud Avropanın halı sərlövhəli felyeton Tərəqqi qəzetinin 25 noyabr 1908-ci il tarixli 111-ci nömrəsinin 3-cü səhifəsində Filankəs təxəllüsü ilə dərc edilmişdir.  

 


 

 
   © Musigi Dunyasi, 2005