Əsas səhifə

Bəstəkar və şəxsiyyət

Ömür salnaməsi

Genealogiya

Yaradıcılığı

Fotoqalereya

Videoteka

Fonoteka

Ədəbiyyat

Ü.Hacıbəyova ithaf

Ü.Hacıbəyova dair

 
 
 
 Rus variantı
Ingilis variantı
Saytın xəritəsi
 

Yaradıcılığı


 

 

Xəbər çıxdı ki, Osmanlıda qanuni əsasi verildi. Əlbəttə, heç kəs inanmadı.

Tanışlarımdan birisi deyir ki, Tərəqqini alıb, gördüm ki, başdan Osmanlıda qanuni əsasi yazılıbdır. Deyir: mən heç oxumadım. Elə bildim ki, bu ünvanda bir kitab elanıdır. Amma sonra gördüm: Xeyr! Kitab elanı deyilmiş, bəlkə əsli qanuni əsasi elani idi.

Bu xəbər Osmanlının düşmənlərinə artıq təsir etmədi. Onlar güldülər və özlərini arxayın etdilər ki, bu bir boş sözdür ki, bu gün yazıb, sabah deyəcəklər ki, balam, yalan imiş, elə şey yoxdur.

Sabah oldu, yalan olmadı, bürsügün oldu, yalan olmadı. Bəlkə getdikcə bu xəbər doğrulaşıb hamını inandırmağa başladı..

Osmanlı düşmənləri bir qədər bikef oldular, sonra ümid elədilər ki, yəqin bu qanuni əsasidən sonra necə ki, qaydadır qırğınlar, filanlar başlar. Yevropada bir bəha-nə tapıb Osmanlının içinə girib, beş-altı qapaz vurar və deyər ki; siz nəsiniz, qanuni əsasi nədir?

Düşmənlər gördülər ki, qırğın da olmadı. Təəccüb elədilər ki, aya bəs bunların xuliqanları, qara dəstələri, qırğın həvəskarlıları yoxdurmu? Gördülər ki, yoxdur. Çox bikef oldular. Hətta istədilər ki, bir dəstə xuliqan tərtib edib göndərsinlər! Amma baxdılar ki, ondan da kar olmayacaqdır. Dedilər: görək qoşun nə qayıracaq. Güman elədilər ki, qoşun qanun əsasini qəbul etməyib camaatı gülləbaran edəcəkdir. Bir də gördülər ki, qurana and içdi ki, qanuni əsasini mühafizə etsinlər! Zabitlər, jandarmalar qanuni əsasi haqqında nitqlər söyləməyə başladılar...

Düşmənlər lap bikef oldular və bu iş onlara çox giran gəldi, dedilər:

Bir görün, dünən can verirdi, bu gün hamıdan səlamət oldu. Bari bir qədər qan da tökülmədi ki, yenə bizim üçün bir təskinlik olaydı.

Və başladılar ağlamağa. Bunların səsinə o qədər adam gəldi. Təəccüb elədi, dedi: Nə üçün ağlayırsınız?

Dedilər ki, Osmanlıda qanuni əsasi olubdur.

Buna lap təəccüb edib dedi ki, canım, siz gərək sevinəsiniz ki, Osmanlıda qanuni əsasi olmuşdur.

Dedilər: Nə üçün?

Dedi: Bəs Siz həmişə deyirsiniz ki, qanuni əsasi məmləkəti xarab edər, milləti məhv edər!

Dedilər: Ey binəva! Bər əks, qanuni əsasi milləti dirildər, əzəmətə mindirər.

Dedi: Bəs yaxşı, siz ki, özünüzə vətənpərəst deyirsiniz, bəs nə üçün qoymursunuz ki, öz vətəninizdə də qanuni əsasi olub, millət dirilə və əzəmətə minə?!

Onlar buna bir söz demədilər, ançaq başlarını aşağı salıb daha bərk ağlamağa başladılar. Çünki bir tərəfdən də yalanları aşkar oldu.

   

 

 

 

İran ixtişaşına dair 2

Əmir Bahadırı-Cəng və Şeyx Fəzlullah3
Şah pəncərənin qabağında oturub fikir edirdi və bığını bururdu. Əmir Bahadırı-Cəng də aşağıda əyləşmişdi.

Bu haman o zaman idi ki, məclisin dağılmağına və cahangirxanların, mələgəlmütəgəlimeynlərin də boğulmağına bir iki gün qalmışdı.

Şah soruşdu: Bəs nə tör edək ki, istibdadı saxlayaq?

Əmir Bahadırı-Cəng cavab verdi: Müctəhidləri görmək lazımdır.

Şah yenə soruşdu: Müctəhidlər nə qayıra bilərlər?

Əmir cavab verdi: Hərkah müçtəhidlər bir dəfə desələr ki, məşrutə şəriətə görə haramdır bütün İran məşrutədən əl çəgər.

Şah dedi: Bəs nə tör müctəhidləri bu işə vadar etmək olar?

Bu halda Əmir Bahadır Cəng Faust operasından Mefestofelin, yəni İblisin bu sözlərini oxudu:

Dünyada bütün bəni növi bəşər

Müqəddəs büt olan pul üçün əlləşər

Şah qandı ki, vəzir nəyə işarə edir və töz onun cibini qızıl ilə doldurub, dedi ki, di durma töz ol!

Əmir Bahadır qızılları çibinə doldurub, otaqdan çıxdı və düz Şeyx Fəzlullahın yanına getdi.

Tehran müctəhidi Şeyx Fəzlullah fisincanpilovu yeyib və çayını içib qəlyan çəkməyə məşğul idi.

Xəbər verdilər ki, Əmir Bahadır Cəng onun görüşünə gəlibdir. Müctəhid ayağa durdu və dedi: Buyursun.

Əmir Bahadır Cəng içəri daxil oldu. Əvvəlcə salamlaşıb sonra bir qədər durdular. Sonra şeyx oturmağı təklif etdi. Əmir Bahadır oturdu. Şeyx onu gözləyib özü də oturdu. Bu surətdə Əmir Bahadır təzim üçün yerindən qalxdı, sonra oturdu. O halda şeyx də təzim üçün bir qədər durdu, sonra oturdu. İndi Əmir Bahadır durdu, sonra oturdu. Ona müqabil şeyx durdu, sonra oturdu. Qərəz, bunlar tərazının gözləri kimi biri qalxır, biri enib, axırda müsavi oldular.

Əmir soruşdu: Ağanın əhvalı necədir?

Şeyx baş əyib ərəbcə beş altı söz söylədi və o da Əmirin əhvalını soruşdu.

Əmir cavab verdi. ki: Lillahil həmd, yaxşıyam, ancaq dövlətin dərdi, mənim canımı bərk sıxır. Camaat şahı tovlayıb hökuməti əlinə alıbdır. Şah da gendən baxa-baxa qalıbdır.

Şeyx başa düşmədi ki, Əmir nə deyir. Amma yenə ona bir cavab vermək üçün söylədi ki: Bəli, madam ki, insan anadan təvəllüd elədi, onun başı olar şah və qalan əzaları da rəiyyət. Məgərinki gözlər və ruh yəni, gözlər olar vəzir, ruh isə ruhanilərdən ibarətdir və ərəbcə bir neçə söz söylədi.

Əmir soruşdu: Ağa siz ki, bütün aləmi islamın böyüyü, rəisi ruhanisisiniz və bütün aləmi islam istər Hindistanda olsun, istər Əfqanıstanda olsun sizin sözləri-nizə gərək müti olsunlar (bu yerdə şeyx əlini saqqalına aparıb bir dəfə seyqəl çəkdi) Aya siz məşrutəyə nə nəzərlə baxırsınız?

Şeyx əmr etdi ki, çay gətirsinlər və qəlyanı tazalasınlar. Ondan sonra üzünü Əmirə tutub dedi:

Məşrutə əsli ərəb sözüdür. Özü də məful babindən gəlir. Məsələn:

Şərətə, şərətu, şərətunə və hüvə, şaritunə, vələm məşrutunə!!

Zəmani ki, bir məmləkətdə məşrutə elan olundu, haman saət o yerin adamları bir məclisdə təcəmmö edərlər və təcəmmöün də bir neçə qaydası vardır ki, əvvəl ruhanilər, bəd əyan, sonra büzürgan və biləxərə tüccarlar cərgə-cərgə düzülüb dövlət işlərindən söhbət edərlər və çox gözəl sözlər danışarlar və deyərlər ki, heç bir kafirin ixtiyarı yoxdur ki, bila məşrutə İran torpağında bir işə iqdam etsin.

Əmir Cəng yenə soruşdu: Aya məşrutə dini islamə müqayirdir, ya nə?

Şeyx cavab verdi: Xeyr, müqayir dəyildir.

Əmir Bahadır başını aşağı saldı və əlini cibinə uzadıb, dedi: Aya padşah əmr versə ki, məşrutə olmasın, o surətdə ona nə deyərlər?

Şeyx cavab verdi: O surətdə şah xilafi şəriət iş görmüş olar.

Əmir Bahadır şeyxin üzünə baxıb və dəsmal çıxartmaq bəhanəsilə cibində olan pulları çıxartdı...

Zər və simin sədayi-mübarəki şeyxin səmi müqəddəslərinə əks əndaz olan kimi üzü təğyir tapıb dedi: Əmma!...

Əmir Bahadır rəyində güldu və dedi: Boş damarın əlimdədir lotu. İndi bu saat səni tərsinə danışdıracağam!

Bərkdən dedi: Buyurdunuz ki, əmma və yaxşı oturmaq bəhanəsilə qurçalanıb çiblərini tərpətdi, qızılın səsi aşkar eşidildi.

Şeyx dedi: Bəli, əmma... əmma!

Bir də bir məsləhət var! Məsələn, əgər biz baxaq görək ki, şah istəyir məşrutə olmasın, o surətdə bir məsləhət qurmaq lazımdır.

Əmir Bahadır Cəng tez əlini cibinə salıb dedi:

Şah sizə bir balaça hədiyyə göndərmişdir. İndi yadıma düşdü! Və əlini çibinə salıb qızılları ortaya çıxartdı.

..On dəqiqədən sonra Şeyx Fəzlullah Əmir Bahadırı yola salıb belə deyir: Məşrutə də var, məşrutə də var. Məsələn, o məşrutə ki, bu saat kafirlər qurublar, bizim üçün qətiyyən haramdır. Ona binaən, həmin məçlis ki, kafirlərin məşrutəsinə təqliddir, biz müsəlmanlardan ötrü it əti kimi haramdır?!

Əmir Bahadır arxayın olub çıxdı. Və gəlib şahı dəxi arxayın etdi. Sabahı günü Tehranda top səsi eşidilirdi.

 


1. Türkiyədə qanuni-əsası verilməsinə qarşı irticaçı qüvvələrin (o cümlədən Avropa imperialist dövlətlərinin) münasibətini ifşa edən bu yazı Tərəqqi qəzetinin 1908-ci il 21 avqust tarixli 34-cü nömrəsinin 3-cü səhifəsində Filankəs imzası ilə dərc edilmişdir. Məqalə müəllifi belə qənaətə gəlmişdi ki, əgər sultan Türkiyəsində konsti-tusiyaya fərman verilərsə, demokratik hüquqlar bərpa edilərsə, onda türk xalqı azadlıq uğrunda mübarizəni daha da gücləndirər. Tərəqqi qəzetinin 1908-ci il 15 iyun tarixli 9-cu nömrəsinin 4-cü səhifəsinə bax.
2.İrticaçı, satqın ruhanilərin çirkin hərəkətlərinə həsr edilmiş İran ixtişaşına dair sərlövhəli felyeton Tərəqqi qəzetinin 1908-ci il 27 avqust tarixli 38-ci nömrəsinin 3-cü səhifəsində Filankəs təxəllüsü ilə dərc olunmuşdur.
3.Şeyx Fəzlüllah Məmmədəli şahın tərəfdarı, satqın, irticaçı Mazandaran müctəhidi; məşrutə zamanı istibdadçılara kömək edirdi.  

 


 

 
   © Musigi Dunyasi, 2005